Từ mấy chục năm nay, quan niệm, hiểu biết, cách làm đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên ít thay đổi, không cập nhật; nhìn chung còn thiên về kinh nghiệm. Một số lĩnh vực phải đánh giá thì do nhiều khó khăn nên gần như bị bỏ qua (chất lượng giáo dục thể chất, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục hướng nghiệp) hoặc có đánh giá thì cũng thiên về mặt kiến thức, hiểu biết. Một trong những điểm yếu kém nhất so với các nước trên thế giới là đánh giá các loại năng lực của người học. Chúng ta vẫn còn nhiều lúng túng cả trong cách nghĩ, cho đến phương pháp, qui trình, kỹ thuật thực hiện.

Còn nhiều băn khoăn về độ tin cậy của cách đánh giá hiện nay, đặc biệt là kết quả của các kỳ thi, của các cách phân loại. Tính khách quan trong đánh giá bị vi phạm nặng nề vì nhiều lý do và một trong những lý do chủ yếu là bệnh thành tích cũng như sự chi phối của các biểu hiện tiêu cực.
Còn gặp nhiều khó khăn khi tiến hành đánh giá toàn diện chất lượng giáo dục, cụ thể là:
- Đánh giá toàn diện là vấn đề còn rất khó, gây nhiều lúng túng đối với các nhà quản lý và giáo viên nhất là đối với việc đánh giá chất lượng giáo dục thể chất, thẩm mỹ, hướng nghiệp.
- Mục tiêu giáo dục quá khái quát, chưa cụ thể hoá thành tiêu chí hoặc chuẩn mực cụ thể.
Nội dung của báo cáo

Phần 1. Quan niệm về đánh giá
Phần 2. Mối quan hệ giữa đánh giá với một số thành tố khác của quá trình dạy học
Phần 3. Quy trình đánh giá
Phần 4. Phương pháp và kỹ thật đánh giá
Phần 5. Các nguyên tắc đánh giá
Phần 6. Xây dựng bộ công cụ đánh giá
Phần 1. Quan niệm về đánh giá
Đánh giá có nghĩa là:
Thu thập một tập hợp thông tin đủ, thích hợp, có giá trị và đáng tin cậy; xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các tiêu chí định ra ban đầu hay đã điều chỉnh trong quá trình điều chỉnh thông tin; "Nhằm ra một quyết định".


"Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong các chương trình giáo dục" (Ralph Tyler).
" Đánh giá chất lượng là mọi hoạt động có cấu trúc nhằm đưa đến sự xem xét về chất lượng của quá trình dạy học, bao gồm tự đánh giá hay đánh giá bởi các chuyên gia từ bên ngoài (A.I Vroeijenstijn)
"Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc" (Trần Bá Hoành)



"Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lý giải kịp thời, có hệ thống thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lượng và hiệu quả giáo dục căn cứ vào mục tiêu dạy học, mục tiêu đào tạo làm cơ sở cho những chủ trương, biện pháp và hành động giáo dục tiếp theo".
Đề cập tới đánh giá nói chung và đánh giá giáo dục nói riêng là phải xét tới các mặt:

Bản chất và ý nghĩa
Mục đích
Đối tượng
Nội dung
Cách thức
Xử lý và phát huy tác dụng của kết quả thu thập qua đánh giá.



Ph?n 2.
Mối quan hệ giữa đánh giá với một số thành tố khác của quá trình dạy học

Đánh giá với mục tiêu
Đánh giá với nội dung
Đánh giá với phương pháp



Ph?n 3.
Quy trình đánh giá
Quy trình đánh giá là trình tự phải tuân theo để tiến hành đánh giá. Đây cũng chính là quá trình nhận thức và vận dụng tri thức vào công việc quan trọng này. Cần coi trọng tất cả các khâu của quy trình đánh giá có liên quan đến đối tượng, khách thể, mục đích, nhiệm vụ, điều kiện, phương pháp và xử lý kết quả đánh giá.


Tuy nhiên khi xây dựng và thực hiện các bước của qui trình đánh giá cần phải có sự linh hoạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố phải được xem xét cùng một lúc, ví dụ:
a) Đặc điểm của đối tượng
b) Mục đích và cấp độ đánh giá (thực trạng, nguyên nhân)
c) Khách thể đánh giá (độ tuổi, giới, môi trường sinh sống...)
d) Điều kiện, phương tiện đánh giá.

Phần 4.
Phương pháp và kỹ thuật đánh giá
Việc đổi mới phương pháp đánh giá hiện nay có thể tập trung vào các mặt sau:
Nâng cao nhận thức và năng lực có liên quan đến quá trình thao tác hoá
Kết hợp giữa các phương pháp đánh giá theo chuẩn và theo tiêu chí ngay từ trong nhà trường;
Chú ý tới mối quan hệ giữa phương pháp đánh giá với mục tiêu, nội dung và điều kiện đánh giá.
Các Phương pháp đánh giá
Phương pháp quan sát; ghi chép nhật ký
Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;
Phương pháp chuyên gia;
Phương pháp thực nghiệm sư phạm;
Phương pháp trắc nghiệm( TEST)
Phương pháp tự đánh giá
Phương pháp kết hợp các lực lượng giáo dục, giữa thầy giáo và học sinh.
Phần 5.
Các nguyên tắc đánh giá

Qua tham khảo kinh nghiệm ở trong và ngoài nước, có thể nêu các nguyên tắc chung nhất về đánh giá sau đây:
Nguyên tắc tiếp cận hoạt động - nhân cách;
Nguyên tắc đảm bảo tính xã hội, lịch sử;
Nguyên tắc bảo đảm mối quan hệ giữa đánh giá và phát triển, giữa chẩn đoán và dự báo;
Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp với mục tiêu đào tạo;
Nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi;
Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan, độ tin cậy và độ ứng nghiệm của phương pháp đánh giá;
Nguyên tắc bảo đảm sự thống nhất giữa đánh giá và tự đánh giá.




Phần 6.
xây dựng bộ công cụ đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông



Công cụ là "Cái dùng để tiến hành một việc nào đó, để đạt đến một mục đích nào đó".
( Hoàng Phê)

Trong đánh giá nói chung và đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông nói riêng công cụ được hiểu là các phương pháp, phương tiện và kỹ thuật được sử dụng trong suốt quá trình nhằm đạt được các mục đích đánh giá. Tính năng cơ bản của các công cụ đánh giá là "thu thập thông tin" để cung cấp cho giáo viên và học sinh trong quá trình đánh giá và tự đánh giá. Nội dung đánh giá (dựa vào mục tiêu và chuẩn đánh giá của các mặt giáo dục, các môn học) được thể hiện trong các bộ công cụ.
Một số nguyên tắc chung


1. Đảm bảo tính tin cậy (hay mức độ chính xác của phép đo). Đây là một nguyên tắc rất quan trọng, bộ công cụ khi sử dụng để đánh giá phải đảm bảo thống nhất các yêu cầu cần đạt đối với mọi cá nhân trong cùng một lớp đối tượng cần đánh giá. Các thông tin thu thập được thông qua việc sử dụng bộ công cụ đánh giá có chính xác mới đảm bảo có được các kết quả đánh giá chính xác.

2.Đảm bảo độ giá trị (đo được đúng cái cần đo). Các công cụ đánh giá phải đảm bảo đánh giá được đúng theo mục tiêu cần đánh giá. Chẳng hạn như đối với việc đánh giá kết quả học tập: Tuỳ từng bộ môn, căn cứ vào chuẩn chung cũng như đặc thù môn học có thể lựa chọn công cụ kiểm tra, đánh giá là những loại bài kiểm tra bao gồm kiểm tra viết, kiểm tra thí nghiệm, thực hành, bài tập dưới dạng nghiên cứu khoa học (sưu tầm mẫu vật, thiết kế đo đạc, theo dõi ghi chép, nhận xét về một vấn đề mà học sinh trực tiếp thực hiện...) và yêu cầu nội dung phải thể hiện đúng cái cần đánh giá.

3. Đảm bảo tính đầy đủ và toàn diện. Nội dung của các bài kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo có một phổ đủ rộng để có thể kiểm tra được đầy đủ các vấn đề, các nội dung mà mục tiêu dạy học đặt ra trong những thời điểm và những điều kiện cụ thể. Cách ra đề kiểm tra hiện nay của khá nhiều giáo viên thường dẫn đến tình trạng học đối phó, học tủ, học thiên về một số kiểu, loại bài và từ đó bỏ qua nhiều nội dung cơ bản cần phải có đối với học sinh.

4..Đảm bảo sự tương quan hợp lí giữa các yếu tố: dung lượng kiến thức, các loại kỹ năng cần kiểm tra; thang điểm, thời gian làm bài kiểm tra. Nếu quá tham về mặt nội dung kiến thức thì thường làm cho học sinh khó đạt điểm tối đa theo đúng thực lực của các em so với mục tiêu và chuẩn, hoặc nếu tập trung nhiều vào kiểm tra kiến thức sẽ dễ bỏ qua việc đánh giá các kỹ năng cần thiết của môn học...





5.Đảm bảo tối đa yêu cầu khách quan khi triển khai việc thu thập thông tin bằng các bộ công cụ.




6. Không lạm dụng hoặc quá thiên về một loại bài kiểm tra hay một hình thức câu hỏi nào đó.


7. Kết hợp sử dụng nhiều loại công cụ đánh giá nhằm vào những tiêu chí đánh giá cụ thể. Mỗi loại công cụ đánh giá thường có những ưu điểm và nhược điểm cần được phát huy và hạn chế đến mức có thể. Nói chung nên có sự kết hợp giữa các loại công cụ khác nhau với yêu cầu đảm bảo tính logic, không khiên cưỡng.
Xây dựng công cụ đánh giá
Các bài kiểm tra viết thông thường.
Các loại phiếu quan sát, phiếu học tập
Các loại phiếu hỏi
Xây dựng các đề kiểm tra kết quả học tập của học sinh
Mục đích
Bài kiểm tra viết (từ 15 phút trở lên) là công cụ đang được dùng phổ biến nhất hiện nay trong đánh giá kết quả học tập của học sinh (theo nghĩa "Đánh giá trình độ phát triển chất lượng giáo dục ở người học"). Các bài kiểm tra viết được xây dựng nhằm mục đích đo đạc các mức độ đạt được về mặt kiến thức, kĩ năng của học sinh so với mục tiêu của chương trình môn học đặt ra ở những thời điểm, giai đoạn cụ thể (thể hiện qua chuẩn). Những kết quả đo đạc được sẽ là nguồn thông tin quan trọng nhất để điều chỉnh quá trình dạy - học của cả thày và trò. Ngoài ra dựa vào nguồn thông tin này (kết quả của từng bài, kết quả tổng hợp...) có thể đưa ra những quyết định mang tính dự báo đối với người học.
Qui trình xây dựng đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Về các hình thức câu hỏi trong các bài kiểm tra
Có hai hình thức câu hỏi thường được sử dụng nhiều trong các bài kiểm tra, đó là câu hỏi "tự luận" và câu hỏi "trắc nghiệm khách quan". Mỗi loại câu hỏi đều có những ưu điểm và nhược điểm (đã được trao đổi, tranh luận khá nhiều giữa những người làm công tác quản lý, chỉ đạo và nghiên cứu khoa học trong ngành giáo dục ở nước ta). Dưới đây xin nêu một số ưu, nhược điểm cơ bản và rõ nét nhất của mỗi loại câu hỏi nói trên
Loại câu hỏi "tự luận" hay còn gọi là "luận đề".
Ưu điểm:
- Việc ra những câu hỏi dạng "tự luận" thường dễ thực hiện, tốn ít thời gian và có thể dựa nhiều vào kinh nghiệm của giáo viên.
- Các câu hỏi tự luận có thể đánh giá được những kỹ năng diễn đạt, khả năng suy luận lôgic theo các bước của học sinh, tạo điều kiện để học sinh trả lời đầy đủ các câu hỏi dạng như: "tại sao?", "như thế nào?"...
- Có thể đánh giá được khả năng sáng tạo của học sinh ở mức độ cao
Nhược điểm:
- Kích thích thói quen học tủ của học sinh
- Kết quả chấm bài dễ bị ảnh hưởng bởi quan niệm và thái độ của người chấm.
- Độ phủ của nội dung kiến thức cần kiểm tra khó có thể rộng nên chỉ có thể kiểm tra được một phạm vi kiến thức nhất định.
Loại câu hỏi "Trắc nghiệm khách quan".
Ưu điểm
- Độ phủ của nội dung kiến thức cần kiểm tra rộng
- ít tốn công chấm bài
- Yêu cầu khách quan của việc chấm bài được đảm bảo tốt hơn, ít bị ảnh hưởng bởi tính chủ quan của người chấm.
Nhược điểm
- Tốn thời gian và công sức ra đề
- Không đánh giá được một số kỹ năng của học sinh
- Không đánh giá được khả năng sáng tạo của học sinh ở mức độ cao
Qui trình xây dựng đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Xác định mục đích, yêu cầu kiểm tra, đánh giá.
Cần xác định rõ đây là bài kiểm tra nhằm thu thập thông tin cho loại hình đánh giá nào (đánh giá định hình - hay đánh giá tổng kết, đánh giá theo chuẩn hay theo tiêu chí) để từ đó đặt ra mục tiêu và yêu cầu đối với đề bài kiểm tra.



Xác định mục tiêu dạy học.
Để xây dựng được một đề kiểm tra tốt, cần liệt kê chi tiết các mục tiêu giảng dạy như là kết quả của việc dạy học (kiến thức, kỹ năng, thái độ). Mức độ cụ thể hoá mục tiêu đối với bài kiểm tra, đánh giá theo tiêu chí cần phải tỷ mỉ và chi tiết hơn (so với đánh giá dựa vào chuẩn).
Thiết lập ma trận hai chiều cho đề kiểm tra.
Lập một bảng hai chiều, một chiều thường là nội dung hay mạch kiến thức chính cần đánh giá, một chiều là mức độ nhận thức của học sinh. Trong mỗi ô của ma trận là số câu hỏi và số điểm dành cho mỗi câu hỏi có trong các ô đó ( để phân biệt số điểm cho mỗi câu hỏi nên ghi phía dưới ô và đặt trong dấu ngoặc đơn). Về các mức độ nhận thức của học sinh, xu hướng chính trong thời gian qua là dựa vào thang đánh giá nhận thức (bao gồm 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá) của B.S.Bloom (mặc dầu vậy hiện nay cũng đang có ý kiến cho rằng thang này đã không còn thích hợp).
Phiếu quan sát
1. Mục đích
2. Xây dựng phiếu quan sát
Xác định mục đích, nội dung, phương pháp quan sát (ngẫu nhiên hay có chủ định), đối tượng cần quan sát, thời gian và thời điểm quan sát.
Xây dựng phiếu bao gồm các nội dung quan sát, các thang điểm hoặc các tiêu chí cần thu thập thông tin. Phiếu quan sát phải đảm bảo một số yêu cầu sao cho có thể quản lý, ghi chép một cách thuận lợi, chính xác và các thông tin thu thập được có thể xử lý theo những mục đích đã đặt ra.
Xác định hình thức và vị trí quan sát để học sinh không đối phó với sự quan sát của giáo viên.

yêu cầu của phiếu quan sát
1. Lựa chọn phương pháp quan sát thích hợp;
2. Xác định được trọng tâm quan sát; (những vấn đề cần quan sát; đối tượng quan sát; vị trí quan sát; tần số quan sát; . . .);
3. Xây dựng thang đánh giá đảm bảo tính khách quan (mức độ cần đo lường trong từng lĩnh vực; trọng số cho từng lĩnh vực đó; mức xếp loại thành tích chung; . . .);
4. Vai trò của giáo viên (tham dự hay không tham dự);
5. Cách ghi chép quan sát và miêu tả (đánh dấu, gạch chéo hay viết...).
Sử dụng phiếu quan sát
Đối tượng sử dụng:
- Giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn
Cán bộ quản lý, giáo viên phụ trách công tác Đoàn Thanh niên hoặc Đội Thiếu niên.
Ngoài ra có thể sử dụng cho các em học sinh để theo dõi, nhận xét đánh giá về các bạn của mình đặc biệt là các em làm cán bộ Đoàn, Đội, Sao đỏ... Ưu điểm nổi bật của phiếu quan sát là có thể thu được những thông tin cậy, trực tiếp về đối tượng cần được đánh giá.
Khi sử dụng loại công cụ này cần chú ý một số mặt:
1. Qui trình tiến hành đánh giá thông qua phương pháp quan sát (gồm 3 bước: Chuẩn bị; Quan sát, ghi chép và Nhận xét, đánh giá);
2. Thu thập chứng cứ để hỗ trợ đánh giá của giáo viên;
3. Xây dựng hệ thống ghi chép có thể quản lý được;
4. Phối hợp hài hòa giữa đánh giá của giáo viên và các đánh giá khác.
Phiếu hỏi
Mục đích
Xây dựng phiếu hỏi:
Xây dựng bộ phiếu hỏi cần tập trung vào hai vấn đề chính: Hình thức câu hỏi và đảm bảo trật tự lôgic của câu hỏi.
Có hai hình thức câu hỏi được sử dụng trong bộ phiếu hỏi là câu hỏi đóng và câu hỏi mở. Câu hỏi đóng là loại câu hỏi đã liệt kê sẵn các phương án trả lời, với 3 dạng: (1). Câu hỏi kèm theo hai phương án trả lời có/không; (2). Câu hỏi kèm theo nhiều phương án trả lời để mở rộng khả năng lựa chọn cho người trả lời; (3). Câu hỏi kèm theo những phương án trả lời có trọng số để phân biệt mức độ nhận thức của người trả lời. Câu hỏi mở là loại câu hỏi mà người được hỏi phải tự biểu đạt câu trả lời cho vấn đề đã đặt ra.
Quy trình thiết kế phiếu hỏi
Xác định các tiêu chí cần thu thập thông tin
Xác định các hình thức câu hỏi
Viết các câu hỏi
Bố trí trật tự các câu hỏi đảm bảo sự lôgic
Xây dựng thang chấm điểm cho mỗi câu hỏi (trong đó có việc dự định cách xử lý thông tin)
Sử dụng phiếu hỏi để thu thập thông tin đánh giá
Như trên đã phân tích, độ tin cậy của những thông tin thu được qua bộ phiếu hỏi là không thực sự cao bởi vậy chỉ sử dụng cho những đợt đánh giá có qui mô lớn nhằm mục đích thăm dò, chẩn đoán để phục vụ cho việc hoạch định chính sách. Đối với giáo viên có thể chỉ sử dụng một số câu hỏi dựa trên kỹ thuật và quy trình nêu ra ở trên để thu thập thông tin nhằm bổ sung, minh chứng cho những nhận định, đánh giá về một số đối tượng cần quan tâm hoặc sử dụng vào việc giải quyết một số tình huống cụ thể hàng ngày của giáo viên chủ nhiệm.





C¸m ¬n sù theo dâi cña c¸c ®ång chÝ!